พลังงานแพง–หนี้สาธารณะสูง แผนกู้เงิน 4 แสนล้านของไทยรอชี้ชะตาในศาล
แผนกู้เงินฉุกเฉิน 400,000 ล้านบาทของรัฐบาลไทย เพื่อบรรเทาผลกระทบจากราคาพลังงานที่พุ่งสูงและเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด กำลังเผชิญการทดสอบทางกฎหมายที่อาจกำหนดขอบเขตการใช้อำนาจด้านเศรษฐกิจของฝ่ายบริหารในอนาคต ศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องจากพรรคฝ่ายค้านภายใต้บทบัญญัติมาตรา 172 ของรัฐธรรมนูญ เพื่อตรวจสอบว่าพระราชกำหนดกู้เงินดังกล่าวเข้าเกณฑ์ "กรณีมีความจำเป็นเร่งด่วนและหลีกเลี่ยงไม่ได้" เพียงพอหรือไม่ โดยมีกำหนดวินิจฉัยภายในเดือนกรกฎาคม ซึ่งจะชี้ชะตาทั้งทิศทางมาตรการประคองเศรษฐกิจและความเชื่อมั่นต่อนโยบายการคลังของรัฐบาลชุดใหม่
คณะรัฐมนตรีเห็นชอบพระราชกำหนดกู้เงินวงเงิน 400,000 ล้านบาทเมื่อเดือนพฤษภาคม แบ่งใช้สองส่วนเท่า ๆ กัน ส่วนแรก 200,000 ล้านบาทถูกออกแบบเพื่อบรรเทาภาระค่าครองชีพจากราคาพลังงานที่ปรับตัวสูงขึ้นตามแรงกดดันจากสงครามในตะวันออกกลางและความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับอิหร่าน รวมถึงมาตรการอุดหนุนผู้บริโภคราว 176,000 ล้านบาท ส่วนที่เหลืออีก 200,000 ล้านบาทตั้งใจใช้สนับสนุนการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานไปสู่พลังงานหมุนเวียนและสะอาดในระยะยาว เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นให้เศรษฐกิจไทยต่อความผันผวนของตลาดน้ำมันโลก
อย่างไรก็ดี พรรคฝ่ายค้าน นำโดยพรรคประชาชน ตั้งข้อโต้แย้งว่าเงื่อนไขความเร่งด่วนยังไม่ชัดเจนเพียงพอที่จะต้องใช้องค์กรนิติบัญญัติทางลัดอย่างพระราชกำหนด แทนการออกพระราชบัญญัติปกติที่เปิดโอกาสให้สมาชิกรัฐสภาพิจารณาอย่างละเอียด โดยเฉพาะในส่วนงบประมาณด้านพลังงานสะอาดที่ถูกวิจารณ์ว่ามีรายละเอียดคลุมเครือและควรได้รับการกลั่นกรองเชิงนโยบายมากกว่านี้ ฝ่ายค้านยอมรับเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านพลังงานสะอาด แต่ไม่เห็นด้วยกับการอาศัยช่องทางกฎหมายฉุกเฉินในการผลักดันงบประมาณขนาดใหญ่เช่นนี้
ในทางกลับกัน ฝ่ายรัฐบาลยืนยันความจำเป็นของการกู้เงิน โดยระบุว่าราคาพลังงานที่สูงขึ้นสร้างแรงกดดันโดยตรงต่อครัวเรือน เกษตรกร และภาคธุรกิจ ทำให้มาตรการบรรเทาผลกระทบต้องเดินหน้าอย่างรวดเร็ว นายเอกนิติ นิติธนปรัช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ระบุว่าหนี้สาธารณะไทยในปัจจุบันอยู่ที่ราว 66.4% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ต่ำกว่ากรอบเพดานกฎหมายที่ 70% และการกู้เงินครั้งนี้จะไม่ทำให้เกินขีดจำกัดทางกฎหมาย ขณะที่นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี มองว่าการกู้เงินดังกล่าวเป็น "เครื่องมือขับเคลื่อนประเทศและป้องกันการอ่อนแรงของเศรษฐกิจ" โดยมีรัฐมนตรีประจำนายกรัฐมนตรีอย่างนายภราดร ปริศนานันทกุล แสดงความมั่นใจต่อสื่อว่ารัฐบาล "ไม่ได้ทำอะไรผิด" และเชื่อว่าศาลจะยืนตามพระราชกำหนด
อย่างไรก็ตาม ผู้กำหนดนโยบายด้านการเงินและนักเศรษฐศาสตร์อิสระจำนวนหนึ่งเตือนว่าการกู้เงินวงเงินสูงจะลดทอนพื้นที่ทางการคลังของไทยในการรับมือกับความเสี่ยงเศรษฐกิจในอนาคต โดยเฉพาะในช่วงที่การเติบโตชะลอตัวและโอกาสในการใช้นโยบายกระตุ้นเพิ่มเติมเริ่มจำกัด ลาวันยา เวงกะเตศวราน นักเศรษฐศาสตร์อาเซียนอาวุโสของธนาคาร OCBC มองว่าหากคำวินิจฉัยของศาลส่งผลให้แผนกู้เงินสะดุด อาจเพิ่มชั้นของความไม่แน่นอนต่อภาพรวมการเติบโต แม้ปัจจัยภายนอกเชิงบวกลักษณะหนึ่ง เช่น การส่งออกที่ยังทรงตัว มีโอกาสช่วยพยุงเศรษฐกิจได้ก็ตาม ขณะเดียวกันก็มีข้อกังขาว่าการอัดฉีดเงินสดระยะสั้นให้ผู้มีรายได้น้อยจะเพียงพอในการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจไทยได้มากน้อยเพียงใด
